Viết lách không cần thiên tài: Sức mạnh đến từ sự bền bỉ

Nhiều người nghĩ rằng để viết hay, người ta phải có năng khiếu. Nhưng lịch sử văn chương đầy ắp những minh chứng rằng tài năng không phải yếu tố quyết định. J.K. Rowling từng bị từ chối hàng chục lần trước khi Harry Potter trở thành hiện tượng toàn cầu. Stephen King bắt đầu bằng những truyện ngắn bán cho tạp chí để mua thuốc lá khi còn sống trong nghèo khó.

Haruki Murakami, tác giả Rừng Na Uy, từng nói: “Viết lách là một phần trăm cảm hứng và chín mươi chín phần trăm mồ hôi”. Ông viết mười trang mỗi ngày suốt hơn ba thập kỷ. Rõ ràng, chính sự kiên trì, kỷ luật và chăm chỉ mới là nền móng vững chắc cho thành công trong viết lách.

Thói quen viết đều đặn không phải là món quà bẩm sinh, mà là kỹ năng có thể rèn luyện. Muốn vậy, người viết cần xây dựng ba trụ cột quan trọng để duy trì lâu dài.

Trụ cột đầu tiên là một lịch trình viết vững chắc như đánh răng mỗi ngày. Hãy bắt đầu thật nhỏ, có thể chỉ là một câu. Nguyên tắc hai phút khởi động não bộ và đánh bại sự trì hoãn. Chọn một khung giờ yên tĩnh và ít bị xáo trộn trong ngày, như năm giờ sáng hoặc chín giờ tối. Ernest Hemingway từng luôn viết vào lúc sáu giờ sáng khi thế giới còn ngủ. Cũng cần chuẩn bị công cụ đơn giản nhất: một cuốn sổ tay hoặc ứng dụng ghi chú để ghi lại bất kỳ ý tưởng nào xuất hiện bất chợt trong đầu.

Trụ cột thứ hai là chọn những chủ đề khởi động nhẹ nhàng. Viết như đang trò chuyện với chính mình, bắt đầu bằng “Hôm nay tôi thấy…” hay “Tôi nhớ mùi cà phê sáng của bà…”. Dần dần, người viết có thể mở rộng sang các đề tài tưởng tượng hoặc quan sát đời thường. Có thể là câu chuyện về một người bán hàng rong, hoặc cuộc đời của con mèo hoang dưới mái hiên nhà bạn. Nhà văn Nguyễn Nhật Ánh thường khai thác chất liệu từ ký ức tuổi thơ ở Quảng Nam, nhờ đó văn của ông gần gũi, trong trẻo và chân thành.

Trụ cột thứ ba là đặt mục tiêu rõ ràng và khả thi. Một mục tiêu cụ thể như viết năm trăm chữ mỗi ngày về trải nghiệm học online sẽ dễ theo đuổi hơn là “viết cho hay”. Cần đo lường được tiến độ, ví dụ theo dõi số từ bằng Google Docs. Tăng dần mức độ từ hai trăm lên năm trăm rồi một ngàn chữ mỗi tuần. Mục tiêu đó phải liên quan đến đích đến xa hơn, chẳng hạn xuất bản một tập tản văn trong hai năm. Và cũng phải có giới hạn thời gian rõ ràng, như hoàn thành bản nháp đầu tiên trước ngày ba mươi tháng mười một.

Viết mỗi ngày không chỉ nâng cao kỹ năng mà còn thay đổi cấu trúc não bộ. Nghiên cứu của Đại học Harvard từng mô tả hiện tượng gọi là “hiệu ứng Tetris”: khi làm điều gì đó lặp đi lặp lại, não sẽ tự động tìm kiếm những mẫu hình liên quan trong đời sống hàng ngày. Với người viết, đó là việc tự động liên kết, phát hiện chủ đề, và cảm hứng bất ngờ đến từ mọi nơi.

Một nghiên cứu của tạp chí Thần kinh học Mỹ vào năm 2017 còn cho thấy, việc viết tay hai mươi phút mỗi ngày kích thích vùng hippocampus – trung tâm ghi nhớ và xử lý ngôn ngữ trong não. Không chỉ thế, một nghiên cứu của Đại học Texas vào năm 2018 chỉ ra rằng viết về cảm xúc tiêu cực giúp giảm nồng độ hormone gây căng thẳng cortisol đến hai mươi bảy phần trăm.

Có cả những thử nghiệm thực tế. Một nhóm sinh viên ở Đại học Stanford được chia thành hai nhóm: nhóm viết nhật ký mỗi ngày mười lăm phút và nhóm không viết gì cả. Sau ba tháng, điểm luận văn của nhóm viết nhật ký cao hơn đến ba mươi hai phần trăm. Những con số này không chỉ minh họa sức mạnh của viết lách, mà còn khẳng định hiệu quả bền vững của việc duy trì thói quen hàng ngày.

Viết mỗi ngày giống như tích trữ nguyên liệu thô. Trong ba tháng đầu, bạn có thể viết mọi thứ không chỉnh sửa, kiểu “xả não” như trong kỹ thuật Morning Pages: viết ba trang tay mỗi sáng ngay khi vừa thức dậy.

Giai đoạn tiếp theo, từ tháng thứ tư đến tháng thứ sáu, bạn sẽ bắt đầu định hình phong cách viết của mình. Đó là lúc nên đọc kỹ tác phẩm của những cây bút bạn yêu thích, học cách họ sử dụng ngôn ngữ, xây dựng không khí và điều tiết cảm xúc.

Bạn cũng có thể tạo một bộ từ khóa mang dấu ấn cá nhân, như “mưa dầm”, “mùi nước mắm cố”, hay “tiếng chó hùa đêm khuya”.

Từ tháng thứ bảy trở đi, bạn bước vào giai đoạn xây dựng tác phẩm. Có thể thử kỹ thuật xâu chuỗi: chọn mười ghi chú rời rạc và viết một đoạn văn kết nối chúng. Dùng công cụ 5W1H để hoàn thiện truyện ngắn: Ai, Chuyện gì, Ở đâu, Khi nào, Tại sao và Diễn biến thế nào.

Dĩ nhiên, vẫn tồn tại một phần rất nhỏ những người có năng khiếu thiên bẩm.

Nhà văn Pháp Marcel Proust là một ví dụ. Ông  đã viết bộ tiểu thuyết khổng lồ “Đi tìm thời gian đã mất” với ba ngàn hai trăm trang và những câu văn thiệt – nhất thế giới luôn. Tuy nhiên, ngay cả Proust cũng cần đến tám năm để viết đi viết lại tập đầu tiên, với chín ngàn trang bản thảo chỉnh sửa. Điều này càng chứng minh rằng kỷ luật và kiên nhẫn là thứ tài năng vững bền hơn cả. Chẳng bẩm sinh gì cả.

Nếu bạn chưa từng viết đều đặn, hãy thử khởi động bằng lộ trình ba mươi ngày. Mười ngày đầu tiên chỉ cần viết tự do mười phút mỗi ngày, không cần đọc lại. Mười ngày tiếp theo, chọn một vật bất kỳ trong nhà rồi miêu tả nó bằng năm giác quan. Mười ngày cuối cùng, hãy kể lại một kỷ niệm tuổi thơ, nhưng thử viết dưới góc nhìn của người thứ ba. Cứ thế, bạn sẽ thấy sự thay đổi rõ rệt trong cách viết, tư duy và cả cảm xúc.

Hãy nhớ, đừng bao giờ sợ viết dở. Cuốn theo chiều gió – một trong những tiểu thuyết nổi tiếng nhất thế kỷ 20 – từng bị nhà xuất bản chê dài dòng, lê thê, không ai thèm đọc. Vậy nên cứ viết. Viết thật, viết đều.

Cũng có thể tận dụng các tài nguyên hỗ trợ. Có ứng dụng như Forest giúp bạn tập trung, hay Grammarly giúp kiểm tra ngữ pháp. Sách gối đầu như “On Writing” của Stephen King hoặc “Nghệ thuật viết truyện ngắn” của Raymond Carver sẽ đồng hành cùng bạn.

Đừng ngại tham gia cộng đồng như nhóm “Viết mỗi ngày” trên Facebook hay forum Reddit r/WritingPrompts để tìm cảm hứng và động lực từ người cùng chí hướng.

Chẳng cần đua. Nen xem đó  là hành trình tái khám phá chính mình. Mỗi trang viết là một nhát cuốc vun xới cho tâm hồn nở hoa. Bạn không cần phải hơn ai cả – chỉ cần hơn chính mình của ngày hôm qua.

Hãy bắt đầu ngay hôm nay, bằng một câu về tiếng mưa ngoài cửa sổ, hai dòng tả mùi vị món ăn sáng, hay ba chữ mô tả cảm xúc hiện tại. Không ai đọc cũng không sao. Đó chính là đặc quyền tuyệt vời nhất của những người mới bắt đầu.